Cách tính số lượng thang máy cho tòa nhà là bài toán cần làm từ giai đoạn thiết kế, vì số giếng thang quyết định mặt bằng lõi tòa nhà và không thể bổ sung dễ dàng sau khi xây xong. Thiếu thang làm cư dân, nhân viên phải chờ lâu vào giờ cao điểm; thừa thang lãng phí diện tích sàn và chi phí đầu tư, bảo trì. Bài viết giúp chủ đầu tư hiểu logic tính toán để làm việc hiệu quả với kiến trúc sư và đơn vị thang máy.
Vì sao không thể tính số thang chỉ theo số tầng?
Hai tòa nhà cùng 15 tầng có thể cần số thang rất khác nhau. Một chung cư có ít căn hộ mỗi tầng tạo lưu lượng thấp hơn một tòa văn phòng mà toàn bộ nhân viên đến trong khoảng 30 phút buổi sáng. Vì vậy, số thang phụ thuộc vào số người sử dụng, cách họ di chuyển trong ngày và chất lượng phục vụ mà chủ đầu tư mong muốn.
Các thông số đầu vào cần có
| Thông số | Ý nghĩa | Lấy từ đâu |
|---|---|---|
| Dân số tòa nhà | Tổng số người sử dụng thường xuyên | Số căn hộ × người/căn, hoặc diện tích văn phòng ÷ diện tích/người |
| Số tầng phục vụ, chiều cao tầng | Quyết định hành trình và thời gian một chuyến | Bản vẽ kiến trúc |
| Đặc điểm giờ cao điểm | Tỷ lệ người di chuyển trong khoảng thời gian ngắn nhất | Loại công trình (chung cư, văn phòng, khách sạn, bệnh viện) |
| Thời gian chờ mục tiêu | Người dùng chờ trung bình bao lâu thì chấp nhận được | Định vị và phân khúc của tòa nhà |
| Tải trọng, tốc độ thang | Năng lực chở của mỗi chuyến và độ dài mỗi chuyến | Lựa chọn thiết bị |
5 bước tính số lượng thang máy
- Ước tính dân số tòa nhà theo công năng: số căn hộ và số người mỗi căn với chung cư; diện tích làm việc và mật độ nhân viên với văn phòng; số phòng và công suất phòng với khách sạn.
- Xác định lưu lượng giờ cao điểm: số người cần di chuyển trong khung thời gian ngắn nhất (thường tính theo 5 phút cao điểm). Văn phòng có cao điểm đi lên buổi sáng rõ rệt; chung cư có cao điểm cả hai chiều sáng và chiều.
- Tính thời gian một vòng chạy của thang: gồm thời gian chạy giữa các tầng, thời gian tăng tốc, giảm tốc, đóng mở cửa và người ra vào. Tòa nhà càng cao, càng nhiều điểm dừng, vòng chạy càng dài.
- Tính năng lực vận chuyển của một thang: số người mỗi chuyến (theo tải trọng) chia cho thời gian một vòng chạy.
- Chia lưu lượng cao điểm cho năng lực một thang để ra số thang tối thiểu, sau đó kiểm tra lại thời gian chờ trung bình; nếu chưa đạt mục tiêu thì tăng số thang, tăng tốc độ hoặc chia vùng phục vụ.
Các phép tính chi tiết thường được kỹ sư thang máy thực hiện bằng phần mềm mô phỏng lưu lượng, sau đó đối chiếu với kinh nghiệm thực tế của các công trình tương tự.
Khác biệt theo loại công trình
| Loại công trình | Đặc điểm lưu lượng | Lưu ý khi chọn thang |
|---|---|---|
| Chung cư | Cao điểm sáng và chiều, hai chiều | Nên có ít nhất một thang đủ chở cáng, đồ nội thất; tính cả thang dự phòng khi bảo trì |
| Văn phòng | Cao điểm đi lên buổi sáng rất tập trung | Tốc độ cao hơn, cân nhắc chia vùng tầng thấp và tầng cao |
| Khách sạn | Phân bố đều hơn, cao điểm nhận và trả phòng | Tách thang khách và thang phục vụ (hành lý, dọn phòng, thực phẩm) |
| Bệnh viện | Liên tục cả ngày, có cáng và giường bệnh | Tách thang bệnh nhân, thang khách, thang dịch vụ; cabin sâu cho giường bệnh |
| Trung tâm thương mại | Lưu lượng lớn, nhiều người đi ngắn | Thường kết hợp thang cuốn với thang máy |
Xem thêm dòng sản phẩm theo công năng: thang máy chung cư và thang máy bệnh viện.
Những yếu tố giúp giảm số thang mà vẫn đảm bảo phục vụ
- Điều khiển nhóm (group control): các thang trong cùng một nhóm phối hợp phân chuyến, giảm thời gian chờ so với từng thang chạy độc lập.
- Chia vùng phục vụ: nhóm thang tầng thấp và nhóm thang tầng cao, giảm số điểm dừng mỗi chuyến.
- Tăng tốc độ hoặc tải trọng hợp lý, thay vì tăng số giếng thang.
- Bố trí thang tập trung thành cụm, tránh rải rác khiến người dùng chỉ gọi được một thang.
Sai lầm thường gặp
- Tính theo cảm tính hoặc “tòa bên cạnh có bao nhiêu thang” mà không xét dân số thực tế.
- Không tính thang dự phòng: khi một thang bảo trì hoặc sự cố, cả tòa nhà quá tải.
- Dùng chung một thang cho người và hàng hóa, rác thải ở chung cư, khách sạn.
- Chốt mặt bằng lõi trước khi tính lưu lượng, đến khi tính lại thì không còn chỗ thêm giếng.
Câu hỏi thường gặp
Tòa nhà 10 tầng cần bao nhiêu thang máy?
Không có con số cố định cho tòa nhà 10 tầng. Số thang phụ thuộc số người sử dụng, công năng tòa nhà và thời gian chờ mong muốn. Kỹ sư sẽ tính lưu lượng giờ cao điểm và năng lực từng thang để ra số lượng phù hợp.
Chung cư có cần thang máy chở cáng không?
Nên có ít nhất một thang có cabin đủ sâu để vận chuyển cáng cứu thương và đồ nội thất lớn. Yêu cầu cụ thể về thang chữa cháy, thang chở cáng cần đối chiếu với quy chuẩn hiện hành và thiết kế phòng cháy của công trình.
Tăng tốc độ thang có thay được việc tăng số thang không?
Một phần. Tăng tốc độ giúp rút ngắn vòng chạy, nhất là ở tòa nhà cao, nhưng thời gian đóng mở cửa và người ra vào không đổi. Với lưu lượng lớn, thường cần kết hợp tăng tốc độ, điều khiển nhóm và đủ số thang.
Khi nào nên mời đơn vị thang máy tham gia thiết kế?
Nên mời ngay từ giai đoạn thiết kế cơ sở, trước khi chốt mặt bằng lõi tòa nhà, để số giếng thang, kích thước giếng, hố pit và phòng máy được tính đúng từ đầu.
Cần tính số lượng thang cho dự án? Kỹ sư Phương Đông tư vấn số thang, tải trọng, tốc độ và bố trí lõi thang theo hồ sơ thiết kế của anh/chị.
Có thể anh/chị quan tâm: Thang máy tải khách FUJI hoặc Thang máy có phòng máy và không phòng máy.