Một chiếc thang máy trông đơn giản từ bên ngoài, nhưng bên trong là hệ thống cơ khí, điện và an toàn phối hợp chặt chẽ. Bài viết giải thích cấu tạo thang máy theo từng nhóm bộ phận, chức năng của mỗi bộ phận và vì sao chúng quan trọng khi anh/chị so sánh báo giá hay đọc biên bản bảo trì.
Sơ đồ tổng quan các khu vực của thang máy
| Khu vực | Bộ phận chính |
|---|---|
| Phòng máy hoặc đỉnh giếng | Máy kéo, phanh, puly, tủ điều khiển, bộ khống chế vượt tốc |
| Giếng thang | Ray dẫn hướng, đối trọng, cáp tải, cáp di động, công tắc hành trình |
| Cabin | Khung cabin, vách, sàn, trần, cửa cabin, bảng điều khiển, phanh cơ học |
| Cửa tầng | Cánh cửa, khóa cửa, bảng gọi tầng, đèn báo |
| Hố pit | Giảm chấn, công tắc dừng khẩn cấp, puly căng cáp khống chế |
Với thang không phòng máy, máy kéo và một phần thiết bị được đặt ngay trong đỉnh giếng; xem so sánh trong bài thang máy có phòng máy và không phòng máy.
1. Máy kéo và phanh
Máy kéo là “trái tim” của thang cáp kéo: động cơ quay puly, cáp tải vắt qua puly kéo cabin lên xuống nhờ ma sát. Có hai loại chính:
- Máy có hộp số: động cơ truyền qua hộp giảm tốc; cấu tạo truyền thống, cần thay dầu hộp số.
- Máy không hộp số (nam châm vĩnh cửu): động cơ quay puly trực tiếp, gọn, êm, hiệu suất cao.
Phanh máy kéo giữ cabin đứng yên khi dừng tầng và khi mất điện; phanh luôn ở trạng thái đóng khi không có điện cấp.
2. Tủ điều khiển
Tủ điều khiển nhận lệnh gọi tầng, quyết định hướng chạy, điều khiển biến tần để tăng giảm tốc êm và dừng tầng chính xác, đồng thời giám sát mạch an toàn. Khi một công tắc an toàn hở (cửa chưa đóng, quá tốc, chạm giới hạn hành trình), tủ điều khiển dừng thang.
3. Cabin và cửa
- Khung cabin: kết cấu thép chịu lực, gắn guốc dẫn hướng và phanh cơ học.
- Vách, sàn, trần: inox, kính, gỗ, đá tùy thiết kế; trần có đèn và quạt thông gió.
- Cửa cabin: đóng mở tự động bằng động cơ cửa, có cảm biến chống kẹt (photocell hoặc rèm hồng ngoại).
- Bảng điều khiển: nút tầng, mở/đóng cửa, chuông, liên lạc khẩn cấp, màn hiển thị.
4. Giếng thang, ray dẫn hướng và đối trọng
Ray dẫn hướng là hai đường ray thép chạy dọc giếng, giữ cabin và đối trọng chạy thẳng, không lắc. Đối trọng là khối nặng nối với cabin qua cáp, cân bằng một phần khối lượng cabin để máy kéo hoạt động nhẹ hơn và tiết kiệm điện.
5. Hệ cáp
- Cáp tải: nhiều sợi cáp thép treo cabin và đối trọng; được kiểm tra mòn, đứt sợi khi bảo trì.
- Cáp khống chế vượt tốc: nối với bộ khống chế để phát hiện cabin chạy quá tốc độ.
- Cáp di động: cáp điện mềm treo dưới cabin, cấp điện và tín hiệu cho cabin.
6. Thiết bị an toàn
| Thiết bị | Chức năng |
|---|---|
| Bộ khống chế vượt tốc | Phát hiện cabin chạy quá tốc độ cho phép, kích hoạt phanh cơ học |
| Phanh cơ học (bộ hãm bảo hiểm) | Kẹp chặt vào ray, dừng cabin khi quá tốc hoặc đứt cáp |
| Giảm chấn | Hấp thụ va chạm nếu cabin hoặc đối trọng chạy quá vị trí thấp nhất |
| Khóa cửa tầng, tiếp điểm cửa | Thang chỉ chạy khi mọi cửa đã đóng và khóa |
| Công tắc giới hạn hành trình | Ngăn cabin chạy vượt tầng trên cùng, dưới cùng |
| Cảm biến quá tải | Không cho thang chạy khi vượt tải trọng |
| Bộ cứu hộ khi mất điện (ARD) | Đưa cabin về tầng gần nhất và mở cửa khi mất điện |
Các thiết bị này được kiểm tra trong mỗi kỳ bảo trì; xem checklist chi tiết tại bài bảo trì thang máy gồm những gì.
Câu hỏi thường gặp
Bộ phận nào quan trọng nhất trong thang máy?
Máy kéo và tủ điều khiển quyết định thang chạy êm và bền, còn hệ thiết bị an toàn quyết định thang có an toàn khi gặp sự cố. Khi so sánh báo giá, nên hỏi rõ xuất xứ và CO/CQ của cả ba nhóm này.
Đối trọng trong thang máy dùng để làm gì?
Đối trọng cân bằng một phần khối lượng cabin và tải, giúp máy kéo không phải nâng toàn bộ khối lượng, nhờ đó chạy nhẹ hơn, êm hơn và tiết kiệm điện.
Nếu đứt cáp thì cabin có rơi không?
Thang có nhiều sợi cáp tải cùng chịu lực, và khi cabin chạy quá tốc độ, bộ khống chế vượt tốc sẽ kích hoạt phanh cơ học kẹp chặt vào ray để dừng cabin. Giảm chấn dưới hố pit là lớp bảo vệ cuối cùng.
Thang thủy lực có cấu tạo khác thang cáp kéo không?
Có. Thang thủy lực dùng bơm, bồn dầu và piston để nâng cabin, thường không có đối trọng và máy kéo puly. Các thiết bị an toàn cửa, giới hạn hành trình vẫn tương tự.
Muốn hiểu rõ thiết bị trong báo giá thang máy? Kỹ sư Phương Đông giải thích từng hạng mục, xuất xứ và CO/CQ thiết bị khi tư vấn.
Có thể anh/chị quan tâm: Thang máy gia đình loại nào tốt? hoặc Thang máy Fuji liên danh là gì?.